CEMAL SÜREYA hayatı ve şiirleri
1931’de Erzincan’da dogdu. Asil ismi Cemalettin Seber. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye ve Iktisat Bölümü’nü bitirdi. Maliye Bakanligi’nda müfettis yardimciligi ve müfettislik görevlerinde bulundu. 1982’de müsavir maliye müfettisliginden emekli oldu. Agustos 1960’ta basladigi ve yalnizca dört sayi çikarabildigi Papirüs dergisini, Haziran 1966-Mayis 1970 arasi 47, 1980-81 arasi iki sayi daha çikardi. 1978’de Kültür Bakanligi’nda Kültür Yayinlari Danisma Kurulu üyesi olarak da görev yapan Cemal Süreya, emekli olduktan sonra, yayinevlerinde danisman ve ansiklopedilerde redaktör olarak çalisti. Birçok dergide yazilari ve siirleri yayimlandi. Olusum, Türkiye Yazilari, Maliye Yazilari dergileri ile Saçak dergisinin kültür-sanat bölümünü bir süre yönetti. Politika, Aydinlik ve Yeni Ulus gazeteleri ile Yazko Somut ve 2000’e Dogru dergilerinde köse yazilari yazdi. Ikinci Yeni hareketinin önde gelen sair ve kuramcilarindan sayilan Cemal Süreya’nin ilk siiri "Sarkisi-beyaz", Ocak 1953’te Mülkiye dergisinde yayimlandi. 9 Ocak 1990’da Istanbul’da ölümünden sonra adina bir siir ödülü kondu.
İNSAN GİBİ
Yaşadım, Tanrım,
Yarım ve uluorta,
Bir dahaki hayatta,
Varsa öyle bir hayat,
Şiir yazar mıydım,
Bilmiyorum.
Ama kadınlar, Tanrım,
Öyle sevdim ki onları,
Gelecek sefer
Dünyaya
Kadın olarak gelirsem,
Eşcinsel olurum.
ADAM
Adam şapkasına rastladı sokakta
Kimbilir kimin
şapkası
Adam ne yapıp yapıp hatırladı
Bir kadın hatırladı sonuna kadar
beyaz
Bir kadın açtı pencereyi sonuna kadar
Bir kadın kimbilir kimin
karısı
Adam ne yapıp yapıp hatırladı.
Yıldızlar kıyamet gibiydi
kaldırımlarda
Çünkü biraz evvel yağmur
yağmıştı
Adam bulut gibiydi,
hatırladı
Adamın ayaklarının altında
Yıldızların yıldız olduğu
vardı
Adam yıldızlara basa basa
yürüdü
Çünkü biraz önce yağmur
yağmıştı.
AŞK
Şimdi sen kalkıp gidiyorsun. Git
Gözlerin durur mu onlar da gidiyorlar. Gitsinler.
Oysa
ben senin gözlerinsiz edemem bilirsin
Oysa
Allah bilir bugün iyi uyanmıştık
Sevgideydi ilk açılışı gözlerimizin sırf onaydı
Bir kuş konmuş parmaklarıma uzun uzun ötmüştü
Bir sevişmek gelmiş bir daha gitmemişti
Yoktu dünlerde evelsi günlerdeki
yoksulluğumuz
Sanki hiç olmamıştı
Oysa kalbim işte şuracıkta çarpıyordu
Şurda
senin gözlerindeki bakımsız mavi, güzel laflı
İstanbullar
Şurda da etin çoğalıyordu dokundukça
lafların
dünyaların
Öyle düzeltici öyle yerine getiriciydi sevmek
Ki Karaköy
köprüsüne yağmur yağarken
Bıraksalar gökyüzü kendini ikiye bölecekti
Çünkü
iki kişiydik
Oysa bir bardak su yetiyordu saçlarını ıslatmaya
Bir
dilim ekmeğin bir iki zeytinin başınaydı doymamız
Seni bir kere öpsem ikinin
hatırı kalıyordu
İki kere öpeyim desem üçün boynu bükük
Yüzünün bitip
vücudunun başladığı yerde
Memelerin vardı memelerin kahramandı sonra
Sonrası iyilik güzellik.
BENİ ÖP SONRA DOĞUR BENİ
Şimdi
utançtır tanelenen
sarışın çocukların
başaklarında.
Ovadan
gözü bağlı bir leylak kokusu ovadan
çeviriyor
o küçücük güneşimizi.
Taşarak evlerden taraçalardan
gelip sesime
yerleşiyor.
Sesimin esnek baldıranı
sesimin alaca baldıranı.
Ve
kuşlara doğru
fildişi: rüzgarın tavrı.
Dağ: güneş iskeleti.
Tahta
heykeller arasında
denizin yavrusu kocaman.
Kan görüyorum taş
görüyorum
bütün heykeller arasında
karabasan ılık acemi
- uykusuzluğun
sütlü inciri -
kovanlara sızmıyor.
Annem çok
küçükken öldü
beni öp, sonra doğur beni.
BU BİZİMKİ
Yıkıcı bir aşk bu,
Yıkıyor milletin ortasına
Tutku
yükünü.
Bölücü bir aşk,
Ekmeği suyu bölüyor
Günde üç
öğün.
Hain bir aşk bu,
Sizin eve hırsız girer
size=4>Onunkine
polis.
Yasadışı bir aşk ,
Evlenmeyi
Hiç mi hiç
düşünmüyor.
Soyguncu bir aşk bu,
En sıradan ezgilerden
Sevinçler devşiriyor.
Kökü dışarda bir aşk,
Dante ile Beatrice'inkine
Fena öykünüyor
İşgalci bir aşk bu,
Samanlık sevişenin diyor
Başka şey demiyor.
CİGARAYI ATTIM DENİZE
Şimdi bir güvercinin uçuşunu
bölüyoruz
Gökyüzünün o
meşhur maviliğinde
Uzun saçlı iri memeli kadınlarıyla
Bir akdeniz şehri
çıkabilir içinde
Alıp yaracak olsa yüreğini
Şimdi bir
güvercinin
Şimdi sen tam çağındasın yanına varılacak
Önünde durulacak
tam elinden tutulacak
Hangi bir elinden güzelim hangi bir
Bir elinde kızlığın duruyor garip
huysuz
Öbür elinde yetişkin bir günışığı
Daha öbür elinde de
kilometrelerce hürlük
Çalışan insanlar için akşamlara kadar
Toz duman
içinde
Bir elinde de boyuna ekmek kesiyorsun
Biz eskiden de en aşağı
böyleydik senlen
Bir bulut geçiyorsa onu görürdük
Bir minarenin keyfine
diyecek yoksa onu
Bir adam boyuna yoksulluk ediyorsa onu
Ne zaman hürlüğün
barışın sevginin aşkına
Bir cıgara atmışsak denize
Sabaha kadar yandı
durdu
FOTOĞRAF
Durakta üç kişi
Adam kadın ve çocuk
Adamın elleri ceplerinde
Kadın çocuğun elini tutmuş
Adam hüzünlü
Hüzünlü şarkılar gibi hüzünlü
Kadın güzel
Güzel anılar gibi güzel
Çocuk
Güzel anılar gibi hüzünlü
Hüzünlü şarkılar gibi güzel
GÖÇEBE
Sen sık sık gülen gülerken de
Sevecen bir Akdeniz çizgisini
Sol yanına
ağzının
İliştiren çocuk özenle
Yabana mı atıyorum yani seni
Yabana mı
atıyorum saat altı buçukları
Çocuk ve Allah'ın en eski
baskısını
Değil, değil bunların biri
Gözlerimin gemileri kuş
istiyor
Açılıp kapandıkça sevdam
Kapanıp açılıyor bir mavi
Şahmaran süt
istiyor kefeninden
Üç aylık ölmüş çocukların
Kerem ile Arzu geliyor Aslı
ile Kanber
Ay kana kana batıyor
Ay kana kana batıyor
Eşkiyalar gecenin yangınını izliyor uzakta
Kargapazarı dağlarını dolanan yaşlı ve öfkeli bir
otobüsteyim
Jandarma daima nesirde kalacaktır
Eşkiyalar silahlarını çapraz astıkça türkülerine
Ve bu dağlar böyle eşkiya güzelliği taşıdıkça
Patronun
karısını zimmetine geçirip
Amasya'dan Kars'a kaçmakta olan sayman
yardımcısıyla
Alevilikten konuşuyoruz uzun süre
Yanımdaki hep bir gazetede
Marilym Monroe'nun
resimlerine bakıyor
Marilyn Monroe öldü diyorum ona
Ölümü siyah bir kakül gibi alnına düşürmesini bildi
Şimdiyse Cennette Nietzsche'nin metresi olması
gerekir
Bunları diyorum daha ne varsa diyorum
İşte hiçbir sebep olmadığını sevişmemeye
İşte çocukluğumdan beri içimde bir önsezi olduğunu
Bunun bir gün birine rastlamak gibi bir şey olduğunu
Belki de bir günler bunun için
Aydın'da
bulunduğumu
Zaten nedense hep bir şehirden bir şehre
yolcu
olduğumu
İşte eflatun kakalı çocuklar olduğunu Kütahya'da
Ankara'da
dokunak Yozgat'ta becerik olduğunu
Van'da güreşçi develer gibi süslediklerini
kamyonları
İstanbul'da minarelerin lirik olduğunu köprülerinse
dialektik
Acemi bir bulut bozuyor bütün görüntüyü eski bir
şarkı
gibi
Bu şarkıyı ne zaman duysam aklıma
Sinirli bir elin uysal bir
bardağa
Çok yukardan döktüğü bir içki gelir
Sonsuz ve olağanüstü bir
bira
Köpüklene köpüklene biçimlendirir
Soyunarak ağlayan bir kadını
Acı
bilincinde sonrasızlığın
Ama bırakalım bırakalım bunları
Yoldan piyade
erleri geçiyor tahta bavullarıyla ve
büyük yakalarıyla
Ve
faytoncular görüyorum
Yere basışlarındaki ağırlığı azaltmak için
Tanrısal
bıyıklarıyla durumlarını paraşütlendiren
Kars'tayım bu ne biçim Kars bir
kenarda
Pekala yalçınlık iddiasında bulunabilecek bir
tepenin
üstünde
Kars kalesi yükseliyor
Gökyüzünü Ankara kalesine göre daha soyut
ve daha
elverişli bir şekilde
Hırpalayan bu kale de olmasa
N'olacak bakalım hırpalayan bu kale de olmasa
Kuşkusuz artacak yalnızlığım sevgili çocuk
Biliyorsun ben hangi şehirdeysem
Yalnızlığın başkenti orası
Bir de yine sevgili çocuk
Biliyorsun kişi tutkularıyla
Yalnızlığını adlandırıyor o
kadar
Arkada bir su devrile devrile akıyor
Rastgele bir ağaca
soruyorum
Bir şey var sanki onu soruyorum
Değil orda diyor belki biraz
daha ilerde
Tanrı meleğini ağırlamaya çalışan
Ataerkil bir aile gözümü
alıyor
Dedelerin yüzlerinde erozyon
Silip götürmüş bütün
evetleri
Annelerinse ağızlarında hiyeroglif
Babalarınsa ağustoslar
atasözleri
Amcalarınsa avdan boş dönüyor elleri
Teyzelerse elleriyle
yargılıyor gök güzelliğini
Ablalarınsa boyunları soru
işareti
Ağabeylerse utançlarından emrah
Sıralanmışlar su
boylarına
Bıçakla soyuyorlar kelimeleri
Ya suya giden küçük
kızlar
Onlar
Tıpkı o kuşlar gibi
Uçan daha bir süre
Sonra da
vurulduktan
Bir mezarın doğurduğu iştahlı bir çocuktur Anadolu
şiiri
Ey şiir arayıcısı ey esrik kişi
Şu son
dönemecini de aşınca gecenin
Doğacak gün artık gündüze ilişkin değil
Bu
ağartı ancak yürekle karşılabilir
Bütün iş orda işte, ordan usturuplu
geçmesini bil
Tutsaksan ellerini sıvışır gibi
zincirlerinden
Ve balyozla vursalar mısralarına
Soylu bir demir sesi
yükselir
Soylu büyük ve mavi bir demir sesi
Ellerim egece yatısına çağrılmış
Ve
Teleşsız görünmeye çalışan bir Kafka gibi
Yüzüm giyotine
abone
GÜL
Gülün tam ortasında ağlıyorum
Her akşam sokak ortasında öldükçe
Önümü arkamı bilmiyorum
Azaldığını duyup duyup karanlıkta
Beni ayakta tutan gözlerinin
Ellerini alıyorum sabaha kadar seviyorum
Ellerin beyaz tekrar beyaz tekrar beyaz
Ellerinin bu kadar beyaz olmasından korkuyorum
İstasyonda tiren oluyor biraz
Ben bazan istasyonu bulamayan bir adamım
Gülü alıyorum yüzüme sürüyorum
Her nasılsa sokağa düşmüş
Kolumu kanadımı kırıyorum
Bir kan oluyor bir kıyamet bir çalgı
Ve zurnanın ucunda yepyeni bir çingene
HÜKÜMET
Bu hükümet
Pir Sultan'a pasaport
vermiyor,
Onu
anladık.
Yunus Emre'ye de
Bası kartı
vermiyor,
Onu da
anladık.
Ama bu hükümet
Ferman
çıkarmış
Karacaoğlan'ı
Otobüse bindirtmiyor.
NEHİRLER BOYUNCA KADINLAR GÖRDÜM
Porsuk nehrinin geçtiği
kadınlar
Hepsine yüzer kere rastladım en azdan
Umustsuz sevdalara tutulmak
onlarda
Bozkıra doğru seyrele seyrele yaşamak onlarda
Verdi mi adama her
şeylerini verirler
Ben
gördüm ne gördümse kadınlarda
Porsuk nehrinin geçtiği
Kızılırmak parça parça
olasın
Bir parça ekmek
siyah, on kuruşluk kına kırmızı
Taş toprak arasında türküler
arasında
Karanlıkta bir yanları örtük bir yanları üryan
Kocaman gözleriyle
oy anam bu kadar dokunaklı
Kimler ürkütmüş acaba bu kadar
kadını
Dicle kıyılarına tiren varınca
Büyük bir
gökyüzü git allahım gitGenel olarak önce kaşları görünür
Sonra bütünsüz uykuları kaşla göz
arasında
Yanaklarında çıban izi taşıyan kadınlar
Gül kurusu
Bir gün
sizin de yolunuz düşer memlekete
Siz de görürsünüz bunları
kadınlarda
Ödevleri yenilmek olan hep
Bıçakla kemik arasında
Susmakla
ağlamak arasında
Yenilmek
Kadınlar
ÖNCELEYİN
Önce bir ellerin vardı yaşnızlığımla benim
aramda
Sonra birden kapılar
açılıverdi ardına kadar
Sonra yüzün onun ardından gözlerin dudakların
Sonra her şey çıkıp geldi
Bir korkusuzluk aldı yürüdü
çevremizde
Sen çıkardın utancını duvara astın
Ben masanın üstüne kodum
kuralları
Her şey işte böyle oldu önce
SAN
Kırmızı bir kuştur soluğum
Kumral
göklerinde saçlarının
Seni kucağıma
alıyorum
Tarifsiz uzuyor bacakların
Kırmızı bir at oluyor soluğum
Yüzümün yanmasından anlıyorum
Yoksuluz gecelerimiz çok kısa
Dörtnala sevişmek lazım.
SAYIM
Ayışığında oturduk
Bileğinden öptüm seni
Sonra ayakta öptüm
Dudağından öptüm seni
Kapı aralığında öptüm
Soluğundan öptüm seni
Bahçede çocuklar vardı
Çocuğundan öptüm seni
Evime götürdüm yatağımda
Kasığından öptüm seni
Başka evlerde karşılaştık
İliğinden öptüm seni
En sonunda caddelere çıkardım
Kaynağından öptüm seni
ŞİİR
İstanbullar geminin altında
Kadınları
sorarsan onlar da öyle
Şişeler de geminin altında, Güzin de
Allahtan beni
kimsecikler görmüyor
Canımın istediğini yapıyorum
Çırılçıplak sularda
yıkanıyorum, utanıyorum
Güzin utanmak istiyor ama nerde
Nasıl utanacak bu boş şehirde
Güzin utanmak
gerektiğini ileri sürüyor
Boyuna ileri sürüyor, gözleri mavi
Güzinciğim ufak bir kadın bir
öpüşlük canı var
Hakkın var
diyorum utanıyorum
Ama İstanbullular kadınlar deniz yıldızları
Hepsi hepsi
geminin altında
Şişeler de orda çuvalın üstünde
Elimle koymuş gibi
biliyorum
TABANCA
Sigara içenlere ateş etmeyiniz
Evli bir kadınla rakı içerken
Rozet gibi göğsüne takmış cesaretini
Ben Mitridat'tan sözettim siz etmeyiniz
Eski bir Osmanlı paşası gibi
Feodaliteyi süpüren bıyıklarıyla
İstanbul, İstanbul uzakta
İstanbul'a ateş etmeyiniz
Tutalım yanılıp ateş ettiniz
Şeker Ahmet Paşa'nın resimlerini
Eski hececilerin şiirlerini bir de
Ben çok seviyorum siz de seviniz
ÜSTÜ KALSIN
Ölüyorum tanrım
Bu da oldu işte.
Her ölüm erken ölümdür
Biliyorum tanrım.
Ama, ayrıca, aldığın şu hayat
Fena değildir...
Üstü kalsın...
ÜVERCİNKA
Böylece bir kere daha boynunlayız sayılı yerlerinden
En uzun
boynun bu senin dayanmaya ya da umudu
kesmemeye
Laleli'den dünyaya doğru giden bir tramvaydayız
Birden nasıl
oluyor sen yüreğimi elliyorsun
Ama nasıl oluyor sen yüreğimi eller
ellemez
Sevişmek bir kere daha yürürlüğe giriyor
Bütün kara
parçalarında
Afrika dahil
Aydınca düşünmeyi
iyi biliyorsun eksik olma
Yatakta yatmayı bildiğin kadar
Sayın Tanrıya
kalırsa seninle yatmak günah, daha neler
Boşunaymış gibi bunca uzaması
saçlarının
Ben böyle canlı saç görmedim ömrümde
Her telinin içinde ayrı
bir kalp çarpıyor
Bütün kara parçaları için
Afrika dahil
Senin bir havan var beni asıl saran o
Onunla daha bir değere biniyor soluk
almak
Sabahları acıktığı için haklı
Gününü kazanıp kurtardı diye
güzel
Birçok çiçek adları gibi güzel
En tanınmış kırmızılarla
açan
Bütün kara parçalarında
Afrika
dahil
Birlikte mısralar düşünüyoruz ama iyi ama kötü
Boynun diyorum
boynunu benim kadar kimse
değerlendiremez
Bir
mısra daha söylesek sanki her şey düzelecek
İki adım daha atmıyoruz bizi
tutuyorlar
Böylece bizi bir kere daha tutup kurşuna diziyorlar
Zaten bizi
her gün sabahtan akşama kadar kurşuna
diziyorlar
Bütün kara parçalarında
Afrika
dahil
Burda senin cesaretinden laf açmanın tam da sırası
Kalabalık
caddelerde hürlüğün şarkısına katılırkenki
Padişah gibi cesaretti o, alımlı
değme kadında yok
Aklıma kadeh tutuşların geliyor
Çiçek Pasajında
akşamüstleri
Asıl yoksulluk ondan sonra başlıyor
Bütün kara
parçalarında
Afrika hariç değil
YAZMAM DAHA AŞK ŞİİRİ
Oydu bir bakışta tanıdım onu
Kuşlar bakımından
uçarı
Çocuk tutumuyla beklenmedik
Uzatmış ay aydınlık
karanlığıma
Nerden uzatmışsa tenha boynunu
Dünyanın en güzel kadını
oydu
Saçlarını tarasa baştan başa rumeli
Otursa ama hiç oturmaz ki
Kan
kadını rüzgardı atların
Hep andım ne yaşanır olduğunu
En çok neresi mi
ağzıydı elbet
Bütün duyarlıklara ayarlı
Öpüşlerin türlüsünden
elhamra
Sınırsız denizinde çarşafların
Bir gider bir gelirdi işlek
ağzı
Ah şimdi benim gözlerim
Bir ağlamaktı tutturmuş gidiyor
Bir
kadın gömleği üstümde
Günün maviliği ondan
Gecenin horozu ondan
ŞAİRLERE DÖN
|
